Y HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM

Một câu chuyện lịch sử

Tóm tắt nội dung

Y HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM – Một câu chuyện lịch sử của C. Michele Thompson là một công trình nghiên cứu về lịch sử y học Việt Nam, tập trung vào mối quan hệ giữa y học Việt Nam với y học Trung Hoa, đồng thời làm rõ quá trình người Việt tiếp nhận, điều chỉnh và phát triển các tri thức y học trong bối cảnh văn hóa – xã hội riêng. Tác giả lựa chọn lịch sử bệnh đậu mùa và quá trình đưa vắc-xin vào Việt Nam làm trường hợp nghiên cứu trung tâm để tiếp cận những vấn đề rộng hơn về y học, ngôn ngữ, quyền lực và giao lưu văn hóa.

Nội dung nổi bật của cuốn sách là câu chuyện về chuyến đi của bác sĩ Jean Marie Despiau theo lệnh vua Minh Mạng đến Ma Cao năm 1820 để học cách tiêm chủng, bảo quản và nhân giống vắc-xin đậu mùa. Sau khi trở về Huế năm 1821, Despiau tiến hành tiêm chủng cho các con của nhà vua và hướng dẫn các thầy thuốc Việt Nam kỹ thuật này. Từ sự kiện cụ thể đó, tác giả khảo cứu lịch sử bệnh đậu mùa, các phương pháp phòng ngừa và đ.iều t.rị, cũng như sự hình thành của hoạt động tiêm chủng ở Việt Nam.

Cuốn sách đồng thời dành sự quan tâm đặc biệt đến chữ viết và sự truyền tải tri thức y học. Qua việc khảo sát các văn bản Hán, Nôm và Hán-Nôm, tác giả cho thấy chữ Nôm không chỉ được sử dụng trong văn chương mà còn giữ vai trò quan trọng trong việc ghi chép đơn thuốc, dược liệu và kinh nghiệm chữa bệnh. Đặc biệt, các văn bản y học trở thành một nguồn tư liệu quan trọng để nhận diện cách người Việt tiếp thu và biến đổi tri thức y học Trung Hoa trong điều kiện bản địa.

Từ đó, tác giả đặt lại cách nhìn về y học cổ truyền Việt Nam: đây không đơn thuần là sự tiếp nhận thụ động y học Trung Hoa, mà là một quá trình giao thoa, lựa chọn, thích nghi và sáng tạo. Cuốn sách cho thấy ranh giới giữa hai truyền thống nhiều khi rất khó xác định, nhưng chính quá trình bản địa hóa đó đã góp phần hình thành một truyền thống y học mang những đặc điểm riêng của Việt Nam.

Mục lục

• Lời cảm tạ
• Lời mở đầu
• Lời nói đầu
• Chương 1: Giới thiệu
• Chương 2: Một sự mệnh y tế: Cuộc tìm kiếm vắc-xin đậu mùa của riêng người Việt
• Chương 3: Tiếng Việt: Ngôn ngữ, chính tả và căn nguyên bệnh đậu mùa trong văn bản y học Việt Nam
• Chương 4: Chữ viết bản địa và việc chuyển giao, truyền tải kiến thức y học ở Việt Nam
• Chương 5: Kết luận
• Phụ lục

Thông tin tác giả

C. Michele Thompson là Giáo sư Lịch sử tại Southern Connecticut State University (Hoa Kỳ), chuyên nghiên cứu lịch sử Đông Nam Á, lịch sử khoa học, y học và công nghệ, đặc biệt là lịch sử y học Việt Nam. Bà nhận bằng Thạc sĩ tại University of Alabama năm 1985 và bằng Tiến sĩ tại University of Washington năm 1998. Luận án tiến sĩ của bà tập trung vào sự tương tác lịch sử giữa y học truyền thống Trung Hoa và Việt Nam, với trọng tâm là bệnh đậu mùa, các phương pháp phòng trị và quá trình du nhập vắc-xin vào Việt Nam.

Các nghiên cứu của C. Michele Thompson tập trung vào y học và các vấn đề sức khỏe ở Việt Nam, Đông Á và Đông Nam Á, cũng như vai trò của ngôn ngữ và chữ viết trong việc hình thành, ghi chép và truyền tải tri thức y học. Bà từng là thành viên của Asia Research Institute, National University of Singapore, với các lĩnh vực nghiên cứu gồm y học Việt Nam, lịch sử khoa học, y học và công nghệ, và lịch sử thuộc địa so sánh.